Leer je meer van tekst of van beeld?

Een beeld zegt meer dan duizend woorden. Mensen kijken liever naar video of afbeeldingen dan naar tekst. Dat heeft een evolutionaire oorzaak. We verwerken immers al een miljoen jaar beelden. Toch is voor leren een combinatie van beeld en tekst het meest effectief. Wij zetten de feiten voor je op een rij.

Liever beeld

Meer dan 60% van de mensen geeft de voorkeur aan video boven tekst. En jongeren prefereren beeld op social media. Daarom zijn Snapchat en Instagram zo populair. Net als Facebook en Youtube. Twitter raakt bij jongeren uit de gratie, omdat het meer een tekstmedium is. Tegenwoordig maken we visuele informatie steeds mooier en realistischer, waardoor die een nog grotere aantrekkingskracht krijgt. Beeld neemt een prominente plek in en we leren ook steeds meer via beeld.

Liever beeld dan tekst

Waarom werkt beeld zoveel beter? (In ieder geval op de korte termijn)

Volgens onderzoek zijn daar drie redenen voor:

Evolutionair: we verwerken al meer dan een miljoen jaar beelden. Het verwerken van beelden gaat vrijwel automatisch en kost nauwelijks moeite. Daarentegen is het lezen van teksten pas iets wat mensen op grote schaal doen sinds een paar honderd jaar. Het lezen van teksten is een bewust proces en kost veel moeite.

Cognitief: beelden versnellen onze communicatie en versterken begrip, herkenning en het vasthouden van kennis. Beelden helpen tekst te ontcijferen en zorgen dat we ons informatie beter herinneren.

Emotioneel: beeld prikkelt onze fantasie en zet aan tot creatief denken, het stimuleert ook onze emoties. Emoties beïnvloeden ons leren en het nemen beslissingen.

Beeld én tekst voor lange termijn leren

Toch is tekst cruciaal om goed te kunnen leren. Voor de korte termijn leer je het meest van gesproken tekst met plaatjes: filmpjes of instructievideo’s volstaan dan dus prima. Maar op de lange termijn en bij complexe informatie heb je geschreven tekst hard nodig.

Leren met video

Zo combineer je tekst en beeld

Wanneer gebruik je nu beeld, wanneer tekst en wanneer allebei? Dit zijn de belangrijkste onderzoeksfeiten:

1. Mensen leren meer van tekst met beeld, dan van alleen tekst.

2. Mensen leren op de korte termijn meer van gesproken tekst met plaatjes dan van geschreven tekst met beeld.

3. Het is beter om geschreven teksten met plaatjes in het eigen tempo te laten verwerken, dat is met name belangrijk voor de lange termijn effecten. Mensen hebben zo controle over het eigen leerproces en ze kunnen focussen op de voor hen moeilijke stukken in de tekst.

4. Complexe plaatjes die op zich zelf een verhaal vormen of interpretatieplaatjes (plaatjes die hard nodig zijn om de tekst te begrijpen) geven het grootste leereffect.

5. Een te veel aan decoratieve plaatjes, ezelsbruggetjes of organisatieplaatjes hebben geen toegevoegd leereffect en kunnen zelfs door de afleiding die zij bieden voor een negatief leereffect zorgen.

6. Met veel voorkennis is een plaatje minder nodig.

7. Mensen leren meer als de corresponderende tekst en het plaatje dichtbij elkaar, liefst naast elkaar, op de (web-)pagina staan.

8. Mensen leren beter als ze tekst en beeld tegelijkertijd zien en niet na elkaar.

9. Mensen leren op de lange termijn meer van lezen dan van luisteren. Door de tekst te lezen in plaats van te beluisteren vindt waarschijnlijk een diepere verwerking van de tekst plaats. Mensen die een geschreven tekst bestuderen, kunnen makkelijk terugkijken naar een stukje dat ze niet goed begrijpen. Ze kunnen even pauzeren om naar een plaatje te kijken en de geschreven woorden moeten in het hoofd alsnog worden verklankt. Daardoor leren ze op een andere en waarschijnlijk betere manier.

Meer weten?

Cambridge Handbook of multimedia learning, Richard Mayer
Kennisnet, meer leren van beeld en geluid
Show me what brain research says about visuals